سمند چگونه متولد شد؟ این سؤالی است که هنوز هم در ذهن بسیاری از افراد بهصورت نقطه ابهامی باقی مانده است.
از اواسط دههی ۷۰ که چند سالی از واردات خودرو میگذشت و خودروهای کرهای به تعداد فراوان و با مدلهای متنوع وارد شدند، این سؤال در ذهن افکار عمومی مطرح بود که چگونه صنعت خودروی کره که همزمان با ایران کارش را شروع کرده بود، حالا دارای مدلهای متنوعی است، اما هنوز پیکان در صنعت خودروی ایران بدون تغییر تولید میشود. این باعث شد فشار افکار عمومی روی این صنعت سنگینی کند.
آغازی پس از یک دهه رکورد
صنعت خودروی ایران پس از پایان جنگ، یک دهه رکود را تجربه کرده بود و همه از آن بهعنوان صنعت مرده نام میبردند و بسیاری نیز عقیده داشتند که کارخانههای خودروسازی باید تعطیل شوند و ضرورتی برای حضور صنعت خودرو در کشور وجود ندارد.
در این میان این صنعت دوباره راه خود را با پیکان شروع کرد و حال پس از واردات خودرو و ورود خودروهای متنوع کرهای، فشار دوبارهای روی این صنعت تشدید شده بود و این سؤال مطرح شد: « چرا ما نمیتوانیم خودرو طراحی کنیم و چرا حتی قیافهی پیکان نیز مدتهاست تغییر نکرده است؟»
از همه جالبتر آن بود که پژو ۴۰۵ که در ابتدا بهصورت مونتاژ کامل وارد بازار میشد، حتی اطلاعات فنیاش در اختیار مهندسان ارشد ایرانخودرو نیز قرار نمیگرفت.
طرح خودروی ملی که ایدهی آن نیز چندان در ایران تازه نبود، دوباره پس از پایان واردات خودرو، برای تولید یک پیکان جدید آغاز شد تا به همه ثابت شود ما هم میتوانیم مانند کره خودمان به طراحی خودرو بپردازیم.
نخستینبار مردم در حاشیهی بازیهای فوتبال جام ملتهای آسیا ۱۹۹۶ شاهد تیزری بودند که نشان میداد طراحی خودروی ملی آغاز شده است، اما تا پیش از تولید سمند در سال ۸۱ از خودروی ملی خبری نبود.
طراحی خودرو کار بزرگی بود
در آغاز، طرحِ خودروی ملی چندان مشکل بهنظر نمیرسید، اما پس از شروع طرح، عظمت آن کاملاً مشخص شد. برای آغاز کار، طراحی پلتفرم مطرح شد، هرچند در ابتدا این کار غیرممکن بهنظر میرسید، اما روش پروتون مالزی که خودروی خود را با طراحی بدنه روی پلتفرم میتسوبیشی قرار میداد، انتخاب شد.
بعد از مدتی مشخص شد حتی طراحی بدنه نیز کار بسیار دشواری است. در همین زمان در کشور تایوان شرکت "فرستاتومیتو" انگلستان طراحی نمونهی اولیهی خودرویی روی شاسی و قوای محرکهی پژو ۴۰۵ برای تولید در شرکت تایوانی را به پایان رسانده بود که ناگهان شرکت تایوانی ورشکست شد و شرکت فرست اتومیتو که برای طراحی خودرو بسیار هزینه کرده بود، این طرح را به شرکتهایی در ایران، آرژانتین، و چین پیشنهاد کرد.
از طرحی ورشکسته تا طراحی سمند
این پیشنهاد با اقدامات اولیه برای تولید خودروی ملی همزمان بود و ایرانخودرو این طرح را با اشتیاق پذیرفت، مرکز تحقیقات ایرانخودرو با جمعآوری فارغالتحصیلان ممتاز دانشگاههای امیرکبیر، صنعتی شریف و چند دانشگاه صنعتی دیگر در ایران، طراحی خودرو ملی را در کنار مشاوران خارجی شروع کرد.
طراحی شرکت فرستاتومیتو برای ایران معایب فراوانی داشت. این خودرو اتاق نسبتاً کوچک و ارگونومی متناسب با افراد کوتاه قد شرق آسیا داشت.
کارشناسان مرکز تحقیقات ایران خودرو در کنار کارشناسان فرستاتومیتو و بعضی کارشناسان خارجی، ارگونومی و تا حدودی سیستم تعلیق را دوباره طراحی کردند. این طرح را حتی تا امروز شاید بتوان جدیترین طرح کارآموزی کارشناسان داخلی در زمینهی طراحی خودرو قلمداد کرد.
در طرح سمند، مهندسان ایرانی بهصورت مشترک با تیم خارجی به بررسی محاسبات مهندسی خودروی سمند پرداختند و طراحی بدنه با گروه فرستاتومیتو انگلیسی و با همکاری گروهی از مهندسان آلمانی، اتریشی، کرهای و ایرانی آغاز شد. طراحی قالب در کره و داشبورد آن نیز با الهام از خودروهای گروه فولکسواگن از سوی تیمی مشترک از مهندسان آلمانی، اتریشی و ایرانی طراحی شد. در نهایت تغییراتی نیز در سیستم فنربندی و فرمان خودرو به دلیل تغییر گرانیگاهها و ایجاد تعادل انجام شد.
خودروی سمند در ابتدا قرار بود "پیکان جدید" باشد و جایگزین این خودرو با همان قیمت شود، اما با ادامهی کار و مشخص شدن هزینههای فراوان، قیمت خودرو به گونهای افزایش یافت که دیگر نمیتوانست جایگزین پیکان شود در نهایت اسم آن به X7 و سمند تغییر کرد.
اما واقعیتهای فنی سمند چیست؟
بدنهی خودرو ۱.۵ برابر بیشتر از پژو ۴۰۵ نقطهجوش دارد. وزن خودرو نیز حدود ۲۰۰ کیلوگرم سنگینتر از پژو ۴۰۵ است. پلتفرم پژو ۴۰۵ و سمند تقریباً مشابه است، اما در خودروی سمند پلتفرم در زمینهی سیستم فرمان و تعلیق تا حدودی اصلاح شده و توسعه یافته است.
این خودرو در انگلستان از سوی شرکت "مایرا" استانداردهای ایمنی را کسب کرده است.
اشکال اصلی این خودرو روی ترمز و صدای ناشی از ترمزگیری بود.
البته ایرانخودرو مدعی است که سمندهای مدل ۸۳ به بعد این مشکل را ندارند.
بدنهی این خودرو در سالهای ابتدایِ عرضه سر و صدای زیادی داشت که علت هم مهار نکردن قاب ستونهای کناری بود. شرکت ایرانخودرو همچنین عنوان میکند که این مشکل را هم در سال ۸۳ حل کرده است.
ارگونومی خودروی سمند نیز مشکلاتی دارد؛ بهعنوانمثال صندلی این خودرو زیاد مناسب نیست. در مدلهای اولیه در حالت تعویض دنده نیز دست در مواردی به کنسول میانی برخورد میکند.
دید این خودرو در جلو کمی کمتر از پژو ۴۰۵ است و دید عقب خودرو نیز تا محدود است که مسؤولان ایرانخودرو میگویند با سنسور دنده عقب این مشکل کمی بهبود یافته است.
سیستم فنربندی این خودرو نسبت به پژو ۴۰۵ سختتر است. گفته میشود صدای بدنه نیز با مهار قاب ستونها کنترل شده، اما شاید بزرگترین عیب و یا مزیت آن نشان ایرانی این خودرو باشد که این خودرو را در کانون توجه قرار داده است!
بزرگترین عیب و یا مزیت؟
این خودرو با آنکه نخستین تجربهی ایران در زمینهی طراحی بوده، ولی با مشارکت مهندسان ایرانی در کنار مشاوران خارجی سبب کارآموزی جدی شده است.
داخلیسازیِ بالای این خودرو در ابتدا و انتخاب بهترین قطعهسازان و حرکت آنها برای تولید قطعات این خودرو و طراحی بعضی از قطعات بهصورت مجدد، جهشی را در صنعت خودروی ایران بهوجود آورد.
تولید این خودرو با داخلیسازی بالای ۷۰ درصد شروع شد، بهایندلیل بهترین قطعهسازان داخلی انتخاب شدند و دراینزمینه سرمایهگذاری هنگفتی نیز انجام شد.
برای طراحی خطوط تولید کارهای عجیب و درعینحال طاقتفرسایی صورت گرفت. پردازندههای کامپیوتری بهکار رفته در ماشینآلات عظیم کارخانه آنقدر قوی بود که فروش آنها بهخاطر ممنوعیت فروش تکنولوژی با کاربردهای نظامی، منوط به تأیید کابینهی انگلستان شد.
خطوط رباتیک با همکاری کارخانههای کرهای ساخته شد و امکانات نرمافزاری و قطعات الکترونیک آن نیز از شرکت زیمنس تأمین شد.
حالا پس از گذشت بیش از بیست سال از آن سالها همچنان سمند بزرگترین دستاورد صنعت خودرو ایران است و تمام کارهایی که پس از آن اتفاق افتاد از دنا گرفته تا تیبا همه تقلیدی بودند از طرح سمند.
واقعیت این است صنعت خودرو ایران در نقطهی پایان طراحی سمند متوقف شده است و تمامی طرحهای بعدی از جمله طراحی یک پلتفرم داخلی، در عمل شکست خوردهاند.
شاید با خوشبینی اگر روندی که در طراحی موتور EF7 شروع شده بود ادامه پیدا میکرد، امروز صنعت خودرو ایران حال روز دیگری داشت.
منبع: بیتران
سید حمید حوائجی هستم و این وبلاگ را بهدلیل علاقهام به صنعت خودرو و همچنین کمک به گسترش معلومات در این حوزه ایجاد کردهام. جهت ارتباط خصوصی با بنده میتوانید از بخش نظرات وبلاگ، نشانی پست الکترونیک، یا شماره تماس مندرج در پروفایل مدیر وبلاگ استفاده کنید. ضمناً نشانی کانال تلگرام، اینستاگرام و کانال آپارات وبلاگ در قسمت «پیوندها» درج شده است.